28 Chwef 2017

Prosiect coetir arloesol yw Coed Gwern sy’n arddangos sut gall ecosystemau iachus gael eu cynnal heb gyfaddawdu eu gwerth anferthol i gymdeithas ddynol.

Coed Gwern - 1

Aeth Chloe Jenkins o Environet i weld Coed Gwern ym mis Chwefror i gael cip ar yr amrywiaeth helaeth o weithgareddau coetir a thechnegau rheoli cynaliadwy yno.

Dafliad carreg o'r Ganolfan Dechnoleg Amgen, ger Machynlleth, mae Coed Gwern sef tua saith erw o goetir cymysg gydag amrywiaeth helaeth o rywogaethau a chynefinoedd. Ers i'r Ganolfan gymryd drosodd mae wedi dechrau proses o ailgyflwyno rhywogaethau brodorol, fel derw, a gadael i'r goedwig wella ar ôl gweithgareddau ystâd. Eglurodd y tîm sut mae'r Ganolfan yn rheoli'r coetir i gyrraedd tri phrif nod, sef gwella bioamrywiaeth, cynaeafu cynhyrchion defnyddiol a rhannu gwybodaeth.

Coed Gwern - 2
Mae'n gallu bod yn heriol gwella bioamrywiaeth a chynnal mynediad i'r gymuned leol ar yr un pryd, yn enwedig yn y frwydr ddi-baid yn erbyn mieri a rhywogaethau ymledol (fel Rhododendron a Jac y Neidiwr). Ond, mae'r llwybrau coetir a osodwyd gan wirfoddolwyr yn gwneud mynediad yn haws ac yn golygu bod modd rheoli'r ardaloedd o gwmpas yn y modd mwyaf ysgafn posibl. Dysgais am y gofal a gymerwyd i waredu mieri digroeso cyn i'r adar ddechrau nythu yn y Gwanwyn a heb aflonyddu ar bathewod yn eu gaeafgwsg.

Roedd arwyddion clir o ddyfodiad y Gwanwyn yn ystod yr ymweliad yng ngolygfeydd a synau'r goedwig; roeddwn yn falch o weld eirlysiau'n dechrau ymddangos, brogaod yn gwarchod eu grifftoedd newydd, a chlywed adar yn swnllyd gasglu cyflenwadau i'w nythod (darparwyd yn dda ar eu cyfer â blychau adar wedi'u gwneud â llaw yn arbenigol, gan gynnwys i rywogaethau titw, brân goesgoch a thylluan frech). Cynhelir arolygon bioamrywiaeth ar adegau penodol o'r flwyddyn, gyda chynlluniau ar y gweill i gynyddu eu cwmpas, a chaiff y canlyniadau eu bwydo'n ôl i gynlluniau rheoli parhaus.
Coed Gwern - 5
Coed Gwern - 3









Defnyddiwyd cynhyrchion wedi'u cynaeafu o'r coetir yn llwybr cerdded newydd y Chwarel yn y Ganolfan Dechnoleg Amgen. Mae gwirfoddolwyr a rheolwyr wedi cynhyrchu meinciau, gatiau, a ffensys, gan wneud y llwybr yn gyffyrddus ac yn ddiogel i bobl o bob oedran. Defnyddir y coetir hefyd yn ffynhonnell o goed tân ac roedd y dull sychu a storio Ewropeaidd yn werth ei weld, sef 'holzthausen' sydd wedi'i dreialu ar brif safle'r Ganolfan. Mae rheoli cynaliadwy yn holl bwysig i'r rheini sy'n gweithredu Coed Gwern a hynny er mwyn iechyd y goedwig a hirhoedledd y gweithgareddau sy'n dibynnu ar gynhyrchion pren wedi'u hechdynnu. Yn ogystal â rheoli rhywogaethau ymledol, mae'r Ganolfan hefyd yn cynllunio at y dyfodol drwy gael planhigfa goed, sy'n cynnwys coed aeron a chnau ar gyfer creu ac ailstocio cloddiau.

Coed Gwern - 4
Mae Coed Gwern yn ychwanegu at rannu gwybodaeth ymarferol am goetir gydag eraill i gefnogi addysg a gwirfoddoli ym myd coedwigaeth gynaliadwy. Mae'r Ganolfan Dechnoleg Amgen yn cynnal nifer o gyrsiau byrion i hyfforddi'r rheini â diddordeb mewn rheoli coetir cynaliadwy, coedwigaeth gymdeithasol, a sgiliau gwaith coed gwyrdd traddodiadol drwy'r adnoddau sydd ar gael yng Nghoed Gwern; gan gynnwys gwneud basgedi helyg, cynhyrchu golosg, torri a thrin coed gyda cheffylau, ymwybyddiaeth ofalgar yn y goedwig, a cherfio dodrefn gwladaidd. Maent hefyd yn cynnal cwrs 'gurus tân pren' mewn partneriaeth â Dyfi Fires. Mae'r Ganolfan yn croesawu gwirfoddolwyr o bedwar ban (ac o dafliad carreg i ffwrdd) gan alluogi pobl i weithio ochr yn ochr ag ymarferwyr profiadol ym meysydd amrywiol cynaliadwyedd. Yn ôl yr adborth o'r arolygon i wirfoddolwyr, mae cyfleoedd aruthrol ar gael i gasglu syniadau a chysylltiadau defnyddiol wrth iddynt ddatblygu eu gyrfaoedd ym maes cynaliadwyedd.

Coed Gwern - Volunteers

"Mae'n ein helpu i deimlo wedi'n grymuso ac i fagu'r hyder inni allu gwneud pethau nad ydym wedi'u gwneud o'r blaen. Rydym yn dechrau prosiect lle byddwn yn rheoli ardal o goedlan ein hunain … Fel gwirfoddolwyr cawn gyfle hefyd i wneud dau o gyrsiau byrion CAT, ac mae'r dewis yn amrywiol iawn." (Max a Jade, gwirfoddolwyr a ddechreuodd ym mis Hydref 2016)






Credaf y bydd cyfleoedd gwirfoddoli a chyrsiau hyfforddi fel y rhain yn sicrhau bod cenedlaethau'r dyfodol yn gwerthfawrogi ac yn deall coedwigoedd yn well, yn ogystal â'r ffordd y gallwn weithio gyda nhw i gynnal ein hunain, ein bywyd gwyllt a'r blaned. Am fy mod wrthi'n astudio'r MSc mewn Cynaliadwyedd ac Addasiad yn y Ganolfan Dechnoleg Amgen, mae'r coetiroedd o gwmpas yn benodol o ystyrlon imi; pan fyddaf ar y safle, byddaf yn hoff o ddechrau'r bore cyn darlithiau drwy gerdded drwy'r coed, yn ceisio adnabod cennau a sylwi ar yr adar. O ran cyrraedd tri phrif nod y Ganolfan (sef gwella bioamrywiaeth, cynaeafu cynhyrchion defnyddiol a rhannu gwybodaeth), mae'n debyg y bydd y rheolaeth ofalus ar Goed Gwern yn golygu y gall barhau i fod yn weithdy, yn ysgol, yn lle chwarae, ac yn encilfa, heb orfod cyfaddawdu ei gallu i ffynnu fel cynefin bywyd gwyllt.
Coed Gwern - 6